Samsun’da 30 Ağustos’u kutlamak, herhangi bir şehirde Zafer Bayramı’nı kutlamaktan farklıdır. Çünkü bu şehir, zaferin son değil, başlangıç noktasıdır. 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a attığı adım, 30 Ağustos 1922’de Dumlupınar’da taçlanan büyük yürüyüşün ilk nefesidir. Bu yüzden Samsun’da Zafer Bayramı, tarihle kurulan canlı bir bağ gibidir.

Çocukluğumda bunu bilerek yürüdüğümü söyleyemem belki; ama hissederek yürüdüğümü çok iyi hatırlıyorum. Akşam karanlığı çökerken başlayan Fener Alayı, Samsun sokaklarını sadece aydınlatmazdı; hafızayı da aydınlatırdı. Yanan meşaleler arasında ilerlerken, bu yürüyüşün bir benzerinin yıllar önce umutsuzluk içinde yapıldığını, fakat sonunda bir zaferle neticelendiğini sezerdik.

Samsun’da Fener Alayı demek, Atatürk’ün izini akşam karanlığında yeniden sürmek demektir. O meşaleler, Bandırma Vapuru’ndan karaya çıkan iradenin sembolü gibidir. Gündüz resmî törenlerle anılan 30 Ağustos, akşam olunca halkın omuzlarına yüklenir. İşte o an, tarih kürsüden iner, sokağa karışır.

30 Ağustos Zafer Bayramı, yalnızca kazanılmış bir meydan muharebesi değildir. Bir milletin kaderini kendi ellerine aldığı gündür. Samsun’da bu gerçek daha derin hissedilir; çünkü burada herkes bilir ki zafer, bir günde kazanılmadı. O zaferin yolu Samsun’dan geçti, Havza’dan, Amasya’dan, Erzurum’dan, Sivas’tan süzüldü ve Dumlupınar’da mühürlendi.

Fener Alayı’nda yürürken elimizdeki bayrak, sadece kırmızı bir kumaş değildir. O bayrak, Atatürk’ün Samsun’da başlattığı mücadelenin, şehitlerin ve gazilerin ortak emanetidir. Çocukken marşlara eşlik ederken, aslında milli kimliğin içine adım atardık. Türk olmanın ne demek olduğunu kitaplardan değil, o yürüyüşten öğrenirdik.

Zaman değişti. Ritüeller sadeleşti, kalabalıklar bazen azaldı. Ama Samsun’da 30 Ağustos’un anlamı hiç eksilmedi. Çünkü bu şehir, hem mücadelenin başladığı yerdir hem de zaferin neden mümkün olduğunu hatırlatan bir hafızadır.

Fener Alayı bittiğinde meşaleler söner.Ama Samsun’da bir gerçek hep yanar:Atatürk’ün yaktığı bağımsızlık meşalesi.

Ve belki de bu yüzden, Samsun’da 30 Ağustos sadece kutlanmaz;yeniden hatırlanır.