Samsun’un eğitim tarihinin en önemli yapılarından biri olan eski Samsun Sultanisi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında “Samsun Lisesi” adıyla kentin yetişen kuşaklarına ev sahipliği yaptı. Paylaşılan tarihî fotoğraf ise geniş okul bahçesi, dönem otomobili ve yapının özgün mimarisiyle Samsun’un yaklaşık bir asır önceki eğitim hayatından dikkat çekici bir kesit sunuyor.

Bu Habere de Bak

Salıpazarı’nın Tarihi Ahşap Camisi Asırlık Hafızayı Yaşatıyor

Bugün Samsun Olgunlaşma Enstitüsü tarafından kullanılan tarihî yapının geçmişi Osmanlı Devleti’nin son dönemine kadar uzanıyor. Millî Eğitim Bakanlığı kayıtlarına göre binanın inşasına 1908 yılında başlandı, yapı 1912 yılında tamamlandı. Kaynaklarda eğitim faaliyetlerinin başlangıcı 1912-1913 dönemi olarak geçerken okul, ilk yıllarında Samsun Sultanisi adıyla hizmet verdi.

Savaş yıllarında okul değil hastaneydi

Binanın kaderi, I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla kısa sürede değişti. Eğitim için yapılan yapı 1914 yılında askeri hastaneye dönüştürüldü. MEB kayıtlarında, binanın 14 Mart 1919 tarihinde işgal kuvvetleri tarafından karargâh olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Savaşın ardından ise yapı bu kez savaş nedeniyle ailesini kaybeden çocukların barındırıldığı Darüleytam, yani Yetimler Yurdu olarak hizmet verdi. 1923 sonrasında da bir süre bu işlevini sürdüren bina, genç Cumhuriyet’in eğitim yapılanmasıyla yeniden okul kimliğine kavuştu.

Bu Habere de Bak

Bir Zamanlar Hamamdı, Şimdi Sanatın Evi: Çarşamba’da Asırlık Dönüşüm

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Samsun Lisesi oldu

1926-1927 eğitim döneminde binanın alt katında Ticaret Mektebi, üst katında ise ortaokul faaliyet gösterdi. 1927’den itibaren yapı Samsun Lisesi adıyla pansiyonlu eğitim vermeye başladı. Böylece bina yalnız Samsun merkezinin değil, bölgenin eğitim hayatında uzun yıllar etkili olacak yeni bir döneme girdi.

Eski fotoğraftaki sade fakat görkemli yapı da esas olarak bu dönemin Samsun’unu hatırlatıyor. Geniş bahçe, iki katlı okul binası, yüksek pencereler, kırma çatılar ve binanın önünde görülen dönem otomobili; kentin henüz bugünkü yoğun yapılaşmaya ulaşmadığı yılların izlerini taşıyor.

Fotoğrafın kesin çekim tarihi eldeki bilgilerle doğrulanmış değil. Bu nedenle karenin tarihini kesin bir yıla bağlamak yerine Erken Cumhuriyet dönemi Samsun Lisesi’nin görünümünü yansıtan tarihî bir belge olarak değerlendirmek daha doğru.

Atatürk iki kez bu binaya geldi

Tarihî yapının Cumhuriyet tarihi açısından dikkat çeken bir başka özelliği de Mustafa Kemal Atatürk’ün ziyaretleri.

MEB kayıtlarına göre Atatürk binayı ilk olarak 24 Eylül 1924 tarihinde ziyaret etti. İkinci ziyaret ise 26 Kasım 1930’da, okul artık Samsun Lisesi olarak faaliyet gösterirken gerçekleşti. Atatürk’ün bu ziyarette bir tarih dersine katıldığı, öğrencilerle sohbet ettiği ve öğretmenlerle görüştüğü kayıtlarda yer alıyor.

Bu yönüyle bina yalnızca bir eğitim yapısı değil; Cumhuriyet’in ilk yıllarında Samsun’daki eğitim anlayışının ve dönemin toplumsal dönüşümünün de tanığı durumunda.

1952’de adı 19 Mayıs Lisesi oldu

Samsun Lisesi’nin adı 4 Şubat 1952 tarihinde 19 Mayıs Lisesi olarak değiştirildi. Öğrenci sayısının yıllar içinde artması üzerine lise kısmı 1967 yılında aynı bölgede yapılan yeni binaya taşındı. Eski yapı ise Atatürk Ortaokulu olarak eğitim hayatına devam etti.

Sonraki yıllarda bina Atatürk Lisesi ve Atatürk Anadolu Lisesi olarak kullanıldı. 2018-2019 eğitim öğretim yılından itibaren Samsun Olgunlaşma Enstitüsü’ne tahsis edilen tarihî yapı, böylece bir asrı aşan eğitim geleneğini farklı bir kurumla sürdürmeye başladı.

1900’lerin başında sultani olarak başlayan hikâye; savaşta hastane ve karargâh, sonrasında yetimhane, Cumhuriyet’in ilk yıllarında ise lise olarak devam etti.

Bugün tarihî fotoğrafa bakıldığında görülen yalnız eski bir okul binası değil. O kare, Samsun’un savaşlardan Cumhuriyet’e, Cumhuriyet’ten modern eğitim sistemine uzanan değişiminin sessiz tanıklarından birini gösteriyor.

Eski Samsun Lisesi binası, farklı kuşakların aynı koridorlardan geçtiği, Samsun’un eğitim hafızasının bir asrı aşkın süredir ayakta kalan önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor.