Bir Zamanlar Hamamdı, Şimdi Sanatın Evi: Çarşamba'da Asırlık Dönüşüm
Çarşamba'da Yeşilırmak'ın kıyısında yüzyıllara meydan okuyan Tarihi Gelin Hamamı, geçmişte su ve buharın yükseldiği kubbelerinin altında bugün sanat eserlerini ağırlıyor.
Haberin Özeti
- • Tarihi Gelin Hamamı, Çarşamba’da Yeşilırmak kıyısında bulunuyor.
- • Osmanlı döneminden kalan yapı restorasyon sonrası sanat galerisine dönüştürüldü.
- • Tarihi yapı bugün Ferhan Şensoy Sanat Galerisi adıyla kültür ve sanat etkinliklerine ev sahipliği yapıyor.
HABERSAL ÖZEL - Samsun’un Çarşamba ilçesinde Yeşilırmak’ın hemen kıyısında bulunan Tarihi Gelin Hamamı, ilçenin geçmişinden bugüne ulaşmayı başaran dikkat çekici yapılardan biri. Bir dönem hamam olarak kullanılan, daha sonra uzun yıllar sessizliğe gömülen tarihi yapı, bugün bambaşka bir işlevle yaşamaya devam ediyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında 17 ve 18. yüzyıl Osmanlı dönemine ait bir yapı olarak tanıtılan Gelin Hamamı, konumu ve mimari özellikleriyle Çarşamba’nın kent belleğinin önemli parçaları arasında bulunuyor. Yapının Yeşilırmak kıyısında, imara kapalı bir bölgede yer aldığı belirtiliyor.
KÜÇÜK AMA DİKKAT ÇEKİCİ BİR OSMANLI HAMAMI
Tarihi yapının klasik büyük şehir hamamlarından daha sade bir mimariye sahip olması dikkat çekiyor.
Hamamın eski kullanım düzeninde farklı işlevlere sahip bölümler bulunuyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtım bilgilerinde yapı üç oda ile bir soyunmalık bölümünden oluşan bir hamam olarak tarif ediliyor. Odaların üzerini örten kubbelerde ışık ve havalandırmayı sağlayan açıklıklar bulunurken, zaman içerisinde zarar gören soyunmalık bölümünün bir kısmının daha sonra kapatıldığı belirtiliyor.
Bu mimari ayrıntılar, bugün sanat galerisine giren ziyaretçilere yapının geçmişte hangi amaçla kullanıldığına dair hâlâ önemli ipuçları veriyor.
HAMAMDAN SANAT GALERİSİNE
Yıllarca asli işlevinin dışında kalan yapı, restorasyon ve yeniden kullanım çalışmalarıyla Çarşamba’nın kültür hayatına kazandırıldı.
Tarihi hamam, Çarşamba Belediyesi tarafından yapılan düzenlemelerin ardından Ferhan Şensoy Sanat Galerisi adıyla sanat mekânına dönüştürüldü. Galeri, Cumhuriyet’in 100. yılı kapsamında 2023 yılında gerçekleştirilen sergiyle hizmete açıldı.
Böylece geçmişte insanların yıkanmak ve sosyalleşmek için kullandığı yapı, yüzyıllar sonra bu kez resimlerin, sergilerin ve kültürel etkinliklerin buluşma noktası oldu.
KUBBELER AYNI, İÇERİDEKİ HAYAT DEĞİŞTİ
Yapının en dikkat çekici taraflarından biri de eski mimari karakterinin yeni kullanım biçimi içerisinde hissedilebilmesi.
2025 yılında yayımlanan akademik bir araştırmada, Gelin Hamamı’nın restorasyon öncesindeki bölümleri arasında soyunmalık, ılıklık, sıcaklık, tıraşlık ve su deposunun bulunduğu; yeniden işlevlendirme sonrasında ise yapıya fuaye ve sergi amaçlı alanların kazandırıldığı belirtiliyor.
Bir zamanlar sıcaklık ve ılıklık bölümleri olarak kullanılan mekânlarda bugün sanat eserleri sergileniyor.
Bu yönüyle Gelin Hamamı yalnızca restore edilmiş eski bir bina değil; Çarşamba’da geçmiş ile bugünün aynı çatı altında buluştuğu ender yapılardan biri haline geldi.
YAPININ YAŞI KONUSUNDA DİKKAT ÇEKEN AYRINTI
Gelin Hamamı ile ilgili resmi tanıtım kayıtlarında yapı 17 ve 18. yüzyıl Osmanlı dönemine tarihlendiriliyor. Ancak hamam üzerine 2025 yılında yayımlanan akademik araştırmada yapının kesin inşa tarihini gösteren bir kitabe ya da arşiv belgesinin bulunmadığına dikkat çekiliyor.
Araştırmada mimari özellikler üzerinden yapılan değerlendirmede yapının 18. yüzyılın ikinci yarısı ile 19. yüzyılın ikinci yarısı arasındaki bir dönemde inşa edilmiş olabileceği görüşü ortaya konuluyor.
Bu nedenle Gelin Hamamı’nın kesin yaşı konusunda farklı tarihlendirmeler bulunsa da yapının Osmanlı döneminden Çarşamba’ya kalan önemli bir kültür varlığı olduğu konusunda kaynaklar örtüşüyor.
YEŞİLIRMAK’IN KIYISINDA GEÇMİŞ HÂLÂ YAŞIYOR
Çarşamba hızla değişirken Yeşilırmak kıyısındaki Gelin Hamamı, ilçenin geçmişinden günümüze kalan sessiz tanıklardan biri olmayı sürdürüyor.
Taş duvarları, kubbeleri ve geçmişten kalan mekân düzeni artık başka bir amaca hizmet ediyor. Ancak yapı ortadan kaldırılmak ya da kaderine terk edilmek yerine yeni bir işleve kavuşarak yaşamaya devam ediyor.
Dün hamamdı.
Bugün sanat galerisi.
Değişmeyen ise Yeşilırmak’ın kıyısında Çarşamba’nın hafızasını taşımaya devam etmesi.
Tarihi Gelin Hamamı, Çarşamba Belediyesi tarafından restore edilerek Ferhan Şensoy Sanat Galerisi’ne dönüştürüldü.
