Türkiye’de yolsuzluk, usulsüzlük ve kamu kaynaklarının yanlış kullanımı tartışmaları açıldığında, nedense ilk akla gelen hep belediyeler oluyor. Oysa bu ülkede sadece belediyeler yok. Bakanlıklar var, kamu kurumları var, yüzlerce dernek, vakıf, sivil toplum yapısı var. Ama manşetlere baktığınızda tablo değişmiyor: operasyon var, soruşturma var… hedef yine belediye.
Bu bir tesadüf değil. Bu durumun birkaç temel nedeni var ve bunları açık konuşmak gerekiyor.
Belediyeler paranın ve yetkinin en görünür olduğu yerlerdir. İhale yaparlar, ruhsat verirler, imar değiştirirler, sosyal yardım dağıtırlar. Yani doğrudan vatandaşın hayatına dokunan ve ciddi finansal akışların döndüğü merkezlerdir. Para varsa, risk de vardır.
Yerel güç yoğunlaşması. Belediye başkanları ve çevresindeki yapı, çoğu zaman kendi küçük ekosistemini oluşturur. Bu yapı doğru yönetilirse hizmet üretir, yanlış yönetilirse çıkar ağına dönüşür. Denetim kağıt üzerinde güçlü olabilir ama sahadaki uygulama zayıfsa, o sistem delinir.
Denetim var ama caydırıcılık tartışmalı. Evet, müfettiş var. Evet, Sayıştay raporları var. Ama mesele sadece denetlemek değil, sonuç almak. Eğer yapılan yanlışın bedeli gerçekten ağır değilse, sistem kendini tekrar eder. “Nasıl olsa bir şey olmaz” anlayışı en büyük çürümedir.
Siyasetin gölgesi. Belediyeler sadece hizmet kurumu değil, aynı zamanda siyasi güç merkezidir. Bu da hem denetim süreçlerini hem de algıyı doğrudan etkiler. Bazı dosyalar büyür, bazıları görünmez olur. Bu da toplumda “neden hep belediyeler?” sorusunu doğurur.
Ama burada kritik bir noktayı kaçırmamak lazım: Sorun sadece belediyelerde değil. Sorun sistemde. Belediyeler sadece daha görünür olduğu için daha fazla konuşuluyor.
Öncelikle belediye mevzuatı gerçekten güncellenmeli. Parça parça değil, kökten. Yetki varsa sorumluluk da aynı sertlikte olmalı. İhale süreçleri tam şeffaf hale gelmeli. Tüm harcamalar gerçek zamanlı izlenebilir olmalı. Dijital denetim sistemleri zorunlu hale getirilmeli.
Cezalar net ve caydırıcı olmalı. Usulsüzlük yapanla, göz yuman arasında fark olmamalı. Kamu zararı varsa, o zarar kuruşuna kadar tahsil edilmeli. Görevden alma, siyasi yasak gibi yaptırımlar tartışmasız uygulanmalı.
Denetim bağımsız olmalı. Siyasi etkiden arındırılmış, sonuç odaklı bir denetim mekanizması kurulmadan hiçbir reform kalıcı olmaz.
Toplumun bakışı değişmeli. “Bizden olan yapsın sorun değil” anlayışı bitmeden hiçbir sistem temizlenmez. Hukuk kişiye göre değil, fiile göre işlemeli.
Bu mesele bir kurum meselesi değil. Bu mesele bir zihniyet meselesi.
Eğer gerçekten temiz bir kamu düzeni isteniyorsa, kim olursa olsun, hangi kurum olursa olsun, yanlış yapanın karşısında aynı kararlılık gösterilmeli.
Aksi halde sadece isimler değişir, sistem aynı kalır.
Yorum Yazın