Samsun’un Çarşamba ilçesinde dünyaya gelen Ordinaryüs Profesör Ali Fuat Başgil, Türkiye’nin hukuk, akademi ve siyaset tarihinde iz bırakan önemli isimlerden biri oldu. Birinci Dünya Savaşı’nın cephelerinden Paris’in üniversitelerine, İstanbul Üniversitesi kürsülerinden Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne uzanan hayatı, yakın tarihin dikkat çekici biyografilerinden biri olarak kayıtlara geçti.

ÇARŞAMBA’DA BAŞLAYAN HAYAT

Ali Fuat Başgil, 1893 yılında Samsun’un Çarşamba ilçesinde doğdu. Eğitim hayatının ilk dönemini memleketinde geçiren Başgil, daha sonra öğrenimini sürdürmek üzere İstanbul’a gitti.

Bu Habere de Bak

Halit Doğan Duyurdu: Samsun’a Yeni Spor Kompleksi

Ancak Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması hayatının yönünü değiştirdi. Eğitimine ara vererek askerlik görevine katılan Başgil, yedek subay olarak Kafkas Cephesi’nde yaklaşık dört yıl görev yaptı. TBMM kayıtlarında da Başgil’in 1914’te askere alındığı ve Kafkasya’daki birliklerde hizmet verdiği belirtiliyor.

FRANSA’DA HUKUK VE FELSEFE EĞİTİMİ ALDI

Savaşın ardından eğitimine devam eden Başgil, 1920’li yıllarda Fransa’ya gitti. Paris’te lise eğitimini tamamladıktan sonra hukuk, siyaset bilimi ve felsefe alanlarında öğrenim gördü.

TBMM biyografisine göre Grenoble Hukuk Fakültesi, Paris Siyasal İlimler Okulu ve Paris Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünde eğitim alan Başgil, Paris Hukuk Fakültesinde doktorasını tamamladı. Lahey Devletler Hukuku Akademisinin çalışmalarına da katıldı.

Bu Habere de Bak

Çarşamba TSO’da yeni dönem için sandık kuruluyor

Türkiye’ye dönüşünün ardından akademik hayata yönelen Başgil, hukuk alanında önemli görevler üstlendi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğretim üyeliği ve dekanlık yaptı. Anayasa hukuku başta olmak üzere farklı hukuk alanlarında dersler verdi.

1939 yılında ordinaryüs profesörlüğe yükselen Başgil’in, Türkiye’de iş hukuku öğretiminin gelişmesinde de rol aldığı TBMM kayıtlarında yer aldı.

27 MAYIS SONRASI ÜNİVERSİTEDEN UZAKLAŞTIRILDI

Ali Fuat Başgil’in hayatındaki kritik dönemlerden biri 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından yaşandı.

Millî Birlik Komitesi tarafından üniversitelerden uzaklaştırılan ve kamuoyunda “147’ler” olarak bilinen öğretim üyeleri arasında Başgil de yer aldı. Daha sonra üniversiteye dönüş imkânı sağlanmasına karşın Başgil bu haktan yararlanmadı ve 1961 yılında emekliliğini istedi.

SAMSUN’DAN CUMHURİYET SENATÖRÜ SEÇİLDİ

Ali Fuat Başgil’in siyasi hayatındaki önemli kırılma 15 Ekim 1961 seçimlerinde yaşandı.

Başgil, Adalet Partisi listesinden bağımsız aday olarak Samsun Cumhuriyet Senatörü seçildi. Böylece memleketi Samsun’u Cumhuriyet Senatosunda temsil etme hakkı kazandı.

Bu nokta Başgil’in biyografisinde zaman zaman “Samsun milletvekili” şeklinde aktarılıyor. Ancak TBMM kayıtları, 1961 seçimlerinde görevinin Cumhuriyet Senatörlüğü olduğunu açıkça gösteriyor.

CUMHURBAŞKANLIĞI ADAYLIĞI TÜRKİYE GÜNDEMİNE OTURDU

Başgil’in siyasi hayatının en çok tartışılan bölümü ise 1961’deki cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde yaşandı.

Başgil, Cumhurbaşkanlığına aday olmaya karar verdi. Ancak adaylığı askerî yönetim çevrelerinin sert tepkisiyle karşılaştı. TBMM kayıtlarında Başgil’in adaylığının ardından yoğun baskıya uğradığı ve bunun üzerine adaylıktan çekildiği belirtiliyor. Ardından Cumhuriyet Senatosu üyeliğinden de istifa etti.

25 Ekim 1961’de TBMM Genel Kurulunda Başgil’in Samsun Senatörlüğünden istifa ettiğini bildiren telgraf da okutuldu.

Döneme ilişkin hatırat ve tarih çalışmalarında, 24 Ekim gecesi Başgil’in dönemin askerî yöneticileriyle yaptığı görüşmede adaylığından vazgeçmesi yönünde ağır baskıyla karşılaştığı anlatılır. Bu olay, Türkiye’nin 1961 sonrasındaki demokratikleşme tartışmalarında uzun yıllar gündemde kaldı.

CENEVRE’DE DERS VERDİ

Senatörlükten ayrılmasının ardından bir süre Türkiye dışında yaşayan Başgil, Cenevre Üniversitesinde akademik çalışmalarını sürdürdü.

TBMM kayıtlarına göre burada Türk Tarihi ve Türk Dili alanlarında görev yaptı.

1965’TE BU KEZ İSTANBUL MİLLETVEKİLİ OLDU

Ali Fuat Başgil siyasetten tamamen uzak kalmadı.

Adalet Partisi’nin tek başına iktidara geldiği 1965 genel seçimlerinde İstanbul Milletvekili seçilerek yeniden TBMM’ye girdi. Meclis kayıtlarında Başgil’in İstanbul milletvekili olarak görev yaptığı açıkça yer alıyor.

Böylece Başgil’in siyasi hayatında iki ayrı parlamento görevi ortaya çıktı: 1961’de Samsun Cumhuriyet Senatörlüğü, 1965’te ise İstanbul Milletvekilliği.

1967’DE HAYATINI KAYBETTİ

Hukukçu, akademisyen, yazar ve siyasetçi kimliklerini aynı hayat çizgisinde buluşturan Ali Fuat Başgil, 17 Nisan 1967 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti.

Başgil’in cenazesi İstanbul’daki Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

Doğduğu Çarşamba ilçesinde ise ismi yaşamaya devam ediyor. İlçedeki eğitim kurumları ve yapılara verilen Ali Fuat Başgil adı, Çarşamba’nın yetiştirdiği önemli bir hukuk insanının hatırasını gelecek kuşaklara taşıyor.

GERİDE ÇOK SAYIDA ESER BIRAKTI

Ali Fuat Başgil yalnızca akademik ve siyasi kimliğiyle değil, kaleme aldığı eserlerle de Türk düşünce hayatında yer edindi.

Başgil’in öne çıkan eserleri arasında şunlar bulunuyor:

Gençlerle Başbaşa, Demokrasi ve Hürriyet, Din ve Laiklik, Türkçe Meselesi, Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, Türkiye İş Hukuku, Hukukun Ana Müessese ve Meseleleri, Cihan Sulhu ve İnsan Hakları, Vatandaş Hürriyeti ve Bunun Teminatı, Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Korunması ve Anayasamızın Eksiklikleri ile 27 Mayıs İhtilâli ve Sebepleri.

Özellikle hukuk devleti, temel hak ve özgürlükler, demokrasi ve gençlik üzerine yaptığı çalışmalar Başgil’in ölümünden sonra da tartışılmaya ve okunmaya devam etti.

Çarşamba’da başlayan ve Avrupa’nın önemli eğitim merkezlerinden Türkiye’nin üniversitelerine, oradan da parlamentoya uzanan Ali Fuat Başgil’in hayatı, Samsun’un yetiştirdiği önemli isimler arasında özel bir yer tutuyor.