Salıpazarı ve Ahşap Camiiler

İlk ahşap caminin 1206 yılında Selçuklular döneminde, son ahşap caminin ise 1957 yılında yapıldığı Samsun, 121 ahşap camiyle adeta "ahşap zengini kent" konumunda bulunuyor.
Kentin ilk ahşap camisi olarak bilinen Göğçeli Camisi, 1206 yılında Selçuklular döneminde Çarşamba ilçesinde yapıldı. "Kimsesizler mezarlığı" olarak bilinen Göğçeli Mezarlığı içindeki cami, çivi kullanılmadan inşa edilmiş. 1206 yılından itibaren, özellikle cuma günleri namaz için inşa ettirilen ve "cuma camileri" olarak nitelendirilen ahşap camilerin sonuncusu ise 1957 yılında Salıpazarı ilçesi Alan köyünde yapıldı.

Samsun genelinde tespit edilen 121 ahşap caminin büyük bölümü, zamana direnerek bugüne kadar ayakta kalmayı başardı. Camilerin bir kısmında 5 vakit namaz kılınmakta, çoğunluğu ise sadece cuma günleri kullanılmakta.

Bu ahşap camilerin 27 tanesi Salıpazarı ilçe sınırlarında olup, tamamına yakını tescillenmiştir. Habersal olarak Ramazan ayı boyunca her gün bir veya birkaç camiyi sizlere tanıtmak istiyoruz. Bunlardan ilki Karayonca Mahallesi İncegeriş mevkiinde bulunan Şehitler Camii

Arkeolog/Sanat Tarihçisi  ve Samsun Müze Müdürlüğü görevli Emine Yılmaz’ın kaleminden Salıpazarı’ndaki ahşap camilerin tarihçeleri;

KARAYONCA MAHALLESİ İNCEGİRİŞ MEVKİİ ŞEHİTLER CAMİİ

 Salıpazarı İlçesi, Karayonca Mahallesi, İncegiriş Mevkiindeki küçük bir mezarlık içerisinde yer almaktadır. Tapunun G37B01C4 pafta, 166 ada, 44 parselinde kayıtlı olan ahşap camiinin mülkiyeti Köy Tüzel Kişiliğine aittir. Yapı bölgede Şehitler Camii adıyla anılmaktadır.  Çantı tekniğinde inşa edilen camii mimari olarak kare bir plan göstermektedir. Bugün hizmete kapalı olan ahşap camii küçük onarımlarla aktif hale getirilebilecek durumdadır.

Yığma olarak kurulan camide zemin iri taşlar ve kütükler üzerinde yükseltilerek duvarlar köşelerde kurt boğazı geçme tekniği ile tutturulmuştur. Camii  7,30 m. x 7,55 m. ölçülere sahip harim ve kuzeyinde yer alıp sonradan kapatılmış olan 1,60 m. enindeki sundurmadan oluşmaktadır. Yapının, alandaki şehit mezarları nedeniyle mevcut yerine kurulduğu bilinmektedir. Salıpazarı ahşap camilerinde yaygın olarak görülen mihrap önü kubbeli camiiler grubundan olan yapıda iç mekanda boya ile elde edilmiş bir hareket göze çarpmaktadır. Harimde iç mekan açık yeşil-mavi tonda boyanmışken, yivli kubbede canlı tonlarda yeşil-mavi-kırmızı renkler kullanılmıştır. Dışarıdan iki katlı cephe düzenlemesi nedeniyle iki katlı yapı izlenimi veren caminin harimine kuzey yöndeki kapalı sundurmadan girilmektedir. Harim kapısı çift kanatlı olup sade bir işçilik göstermekte olup iki tarafında müezzin mahveli yer almaktadır. Girişin hemen sağından bir merdivenle kadınlar mahveline çıkılmaktadır.

Kullanılmayan harimde lokma formlu mahvel korkulukları, mihrap ve minberdeki ahşap oyma işçilik dikkat çekmektedir. Mihrap ve minberde ay-yıldız motiflerinden oluşan süslemede estetik bir görüntü hakimdir. Ahşap camii tek kubbeli camilerin karakteristik özelliklerinin tümünü taşımaktadır. İkinci kat görünümündeki mahfel harimi –U- şeklinde dolanmakta olup dört ahşap direkle taşınmakta ve ortada mihraba doğru balkon şeklinde çıkıntı yapmaktadır. Marsilya kiremitle kaplı kırma çatının saçak altı tırtıklı bir süsleme frizi ile çevrilidir. Aydınlatma her cephede simetrik olarak yer verilen dikdörtgen giyotin pencerelerle sağlanmaktadır ancak son yıllarda pencere camları kırılmış ve iç mekan bu durumdan olumsuz etkilenmiştir.

Salıpazarı İlçesi, Karayonca Köyü, İncegiriş Mahallesi Şehitler Camii Samsundaki dıştan kırma içten kubbeli ahşap  camilerin 18.yy.da inşa edilmiş bir uzantısı olup, günümüze pek çok değişiklikle birlikte birkaç defa yer değiştirerek ulaşmıştır. Samsun ahşap camii geleneğinin günümüze ulaşmış geç dönem örneklerinden birisi olan Şehitler Camii Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 26.11.2014 tarih ve 2178 sayılı kararı ile tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Yöre Halkınca önem verilen Camii ile ilgili Halk rivayetleri de bulunmaktadır. Sabah namazı esnasında camide bir grup askerin topluca namaz kıldığı ve dua seslerinin dışarıdan duyulduğu rivayet edilmektedir. Caminin bulunduğu bahçedeki eski mezarların bu alanların fethi esnasında şehit düşen askerlere ait olduğu inancı yaygındır. Şehitler sebebiyle caminin buraya inşa edildiği ve Şehitler adıyla anıldığı bilinmektedir.                 

 KAYNAK: Emine YILMAZ          -Arkeolog/Sanat Tarihçisi